مذهب په انساني تاریخ کې یو له تر ټولو پخوانیو او اغیزمنو افکارو څخه دی، چې د زرګونو کلونو راهیسې یې تمدنونه، کلتورونه، قوانین او دودونه جوړ کړي دي. د ساینس له رامنځته کیدو دمخه، مذهب د ژوند، مړینې او کایناتو په اړه پوښتنو ته ځوابونه وړاندې کول.

د مذهبونو لومړنی پیل

د مذهب لومړنۍ نښې په ماقبل التاريخ (prehistoric) دورو کې څرګندې شوې کله چې لومړنیو انسانانو د طوفانونو، زلزلو او ناروغیو په وړاندې د وېرې له امله له طبیعي پدیدو څخه معبودان جوړ کړل. دوی باور درلود چې روحونه په غرونو، سیندونو او بادونو کې شتون لري، چې دې ته انیمیزم (Animism) ویل کیږي.

د توحید (Monotheism) رامنځته کیدل

د تاریخ په اوږدو کې، ډیری تمدنونو د ګڼو خدایانو عبادت کاوه (Polytheism). مګر د یهودیت په رامنځته کیدو سره، د یو واحد خدای د عبادت نظریه (Monotheism) رامنځته شوه. دې کار وروسته د عیسویت او اسلام پر رامنځته کیدو باندې مستقیم اغیز وکړ.

د دین اغیزې پر ټولنه او ساینس

مذهب د تاریخ په اوږدو کې د قوانینو په جوړولو، ټولنیز یووالي او تعلیم کې مهم رول لوبولی دی. مګر په ورته وخت کې، دا د جنګونو او د عقیدوي اختلافاتو له امله د ظلمونو لامل هم ګرځیدلی دی. د عصري ساینس په راتګ سره، د کایناتو د پدیدو لپاره د عقل او شواهدو پر بنسټ طبیعي ځوابونه وموندل شول، چې دې کار د ډیرو خلکو په مذهبي لیدلوري کې بدلون راوست.